اعتبارسنجی یکی از مهمترین مباحث قانونی در سالهای اخیر بوده که شرایط را برای شناسایی افراد خوش حساب و بدحساب فراهم کرده است. قوانین جدید اعتبارسنجی بانکی 1404 هم مانند سالهای قبل با توجه به پیشرفت تکنولوژی و ابزارهای جدید برای محاسبه رتبه و نمره اعتباری افراد دستخوش تغییرات زیادی شده است. در این مقاله قصد داریم به بررسی کامل قوانین اعتبارسنجی بانکی 1404 بپردازیم. اگر شما هم قصد آشنایی بیشتر با اعتبارسنجی و تغییرات جدید آن را دارید، پیشنهاد میکنیم تا انتهای این مقاله با ما همراه باشید.
اعتبارسنجی بانکی چیست و چه کاربردی دارد؟
اعتبارسنجی بانکی، فرآیندی است که با بررسی سوابق مالی و رفتارهای فرد در مقابل سایر اشخاص حقیقی و حقوقی، هر شهروند را بر اساس میزان خوش حسابی نمره دهی میکنند. معمولا حاصل کار اعتبارسنجی بانکی به صورت دو شاخص مهم نمره اعتباری و رتبه اعتباری ارائه میشوند تا درخواستدهنده بتوانند با دقت خوبی نسبت به نتیجه فرآیند اعتبارسنجی آگاهی کسب کند. اهمیت اعتبارسنجی در قوانین جدید 1404 به جایی رسیده که فروشگاههای لوازم خانگی یا سایر مراکز فروش اقساطی نیز بدون اعتبارسنجی معاملهای انجام نخواهند داد.
بر اساس شاخصهای اعتبارسنجی، افراد میتوانند به چندین گروه تقسیم شوند که معیار گروهبندی، میزان ریسک معامله با این افراد است. مطابق با شاخصهای مربوط به قوانین اعتبارسنجی بانکی 1404، افراد ممکن است بر اساس میزان خوش حسابی و ریسک معامله، در یکی از دستههای زیر قرار بگیرند:
- افراد بسیار خوش حساب (ریسک معامله خیلی پایین): شامل تمامی کاربران با نمره اعتباری بین 640 تا 900 و رتبه اعتباری A
- افراد خوش حساب (ریسک معامله پایین): شامل تمامی کاربران با نمره اعتباری بین 580 تا 639 و رتبه اعتباری B
- افراد متوسط (ریسک معامله متوسط): شامل تمامی کاربران با نمره اعتباری بین 520 تا 579 و رتبه اعتباری C
- افراد بدحساب (ریسک معامله بالا): شامل تمامی کاربران با نمره اعتباری 460 تا 519 و رتبه اعتباری D
- افراد بسیار بدحساب (ریسک معامله بسیار بالا): شامل تمامی کاربران با نمره اعتباری 0 تا 459 و رتبه اعتباری E
لازم به ذکر است که در داخل هر یک از این دستهها، افراد بر اساس نمره اعتباری خود به زیردستههای کوچکتری تقسیمبندی میشوند اما آنچه که بالاترین اهمیت را دارد، همین دستهبندی است که بررسی آن را انجام دادیم. اکنون باید ببینیم این سیستم رتبه و نمره و به صورت کلی، قوانین اعتبارسنجی بانکی 1404 چه کاربردهایی دارند. اما پیش از آن، بهتر است با مهمترین اصلاحات این قانون در سال جدید و اهم موارد آن بیشتر آشنا شویم.
قوانین اعتبارسنجی بانکی 1404
در قسمت قبل با مهمترین بخش از قوانین اعتبارسنجی بانکی 1404 یعنی نحوه رتبهبندی اشخاص حقیقی بر اساس نمره اعتباری آشنا شدیم اما باید بدانید که قانون اعتبارسنجی بانکی دارای مفاد و بندهای متعددی است که نه فقط اشخاص حقوقی بلکه شرکتها، کارخانهها و دیگر اشخاص حقوقی را نیز زیر ذره بین برده و بر اساس شاخصهها، به رتبهبندی آنها میپردازد. با توجه به اهمیت این موضوع، قوانین را برای اشخاص حقیقی و اشخاص حقوقی به صورت مجزا بررسی خواهیم نمود.
قوانین اعتبارسنجی بانکی 1404 مربوط به اشخاص حقیقی
بر اساس قوانین اعتبارسنجی بانکی 1404، اشخاص حقیقی بر مبنای 248 شاخص مختلف مورد بررسی قرار میگیرند تا رفتار مالی و میزان پایبندی به تعهدات آنها به صورت کامل مشخص شود. افزایش تعداد معیارها و پارامترها برای رتبهبندی اشخاص حقیقی، دقت قانون را افزایش داده و توانسته با دقت بالاتری به محاسبه میزان ریسک معامله با کاربران بپردازد. برخی از مهمترین مواردی که در قوانین اعتبارسنجی بانکی 1404 برای اشخاص حقیقی حائز اهمیت خواهند بود عبارتاند از:
- میزان خوش حسابی فرد در پرداخت اقساط
- چک های برگشتی سو اثر شده یا سو اثر نشده مطابق با قوانین اعتبارسنجی بانکی 1404
- سوابق ورشکستگی در کسب و کار
- میزان پایبندی به تعهدات ارزی
- نحوه پرداخت مالیات و مقدار بدهی
- سابقه بانکی افراد تحت ضمانت
- تعداد تسهیلات و قراردادهای مالی
- تعداد قراردادهای به اتمام رسیده و نحوه عمل به تعهدات در طول مدت قراردادها
این 8 مورد تنها بخش کوچکی از بالغ بر 250 شاخص رتبهبندی مالی افراد هستند که ارائه لیست کامل شاخصها با توجه به تعداد بالایشان میسر نیست. با این حال، از همین موارد مهم و پرتکرار نیز میتوانیم نکات مهمی را استخراج کنیم. بر اساس قوانین اعتبارسنجی بانکی 1404، افرادی که یکی از سوابق زیر را در پرونده مالی خود داشته باشند، به پایینترین رتبه اعتباری یعنی E3 تنزل خواهند یافت:
- بیش از 90 روز متوالی بدهی بانکی پرداخت نشده (اقساط وام) یا دارا بودن یکی از وضعیتهای منفی «معوق» یا «مشکوک الوصول» در 60 روز اخیر
- داشتن چک برگشتی سو اثر نشده در لحظه دریافت گزارش اعتباری
- ورشکستگی کامل مطابق با تعاریف قانونی
- داشتن محکومیت قضایی پرداخت نشده به مبلغ بیش از 10 میلیارد تومان
- تمامی افرادی که در مرحله «وصول و اجرای سازمان امور مالیاتی» قرار داشته باشند.
- داشتن بیش از 30 درصد تعهدات ارزی در حالت رفع نشده
جالب است بدانید که افراد تنها با داشتن یکی از موارد موق، صرف نظر از تمامی شاخصهای رتبهبندی به پایینترین رتبه یعنی E3 تنزل خواهند یافت. ایده قانونگذار در طراحی این قوانین اعتبارسنجی بانکی 1404 این است که فرد با داشتن چنین شرایطی، بدحسابی وی احراز شده است و دیگر نیازی به بررسی کامل و صرف وقت برای تعیین تکلیف وی نخواهد بود.
علاوه بر آنچه گفتیم، موارد زیر نیز در قانون جدید اعتبارسنجی بانکی 1404 شایان توجه هستند که مربوط به مهمترین مباحث قانون یعنی نحوه پرداخت اقساط و معوقات و همچنین چکهای برگشتی میباشند. بررسی این موارد هم برای کسب اطلاعات بیشتر از قانون، خالی از لطف نخواهد بود:
- افرادی که در یک سال اخیر، سابقه عدم پرداخت متوالی اقساط آنها به 30 روز نمیرسد، در دسته افراد با ریسک پایین (رتبه A و B) قرار میگیرند.
- افرادی که در یک سال اخیر، سابقه عدم پرداخت متوالی اقساط آنها بین 30 روز تا 90 روز باشد، در دسته افراد با ریسک متوسط (رتبه C) قرار میگیرند.
- افرادی که در یک سال اخیر، سابقه عدم پرداخت متوالی اقساط آنها بیشتر از 90 روز باشد، در دسته افراد با ریسک بالا (رتبه D و E) قرار خواهند گرفت.
- چک برگشتی رفع سو اثر شده بسته به مبلغ آن روی رتبه اعتباری تاثیر خواهد گذاشت. طبق قانون، این تاثیر میتواند تا 5 الی 7 سال نیز ادامه یابد.
- چک برگشتی رفع سو اثر نشده صرف نظر از مبلغ آن، رتبه اعتباری شخص را به پایینترین رتبه یعنی E میرساند.
با توجه به این موارد، دقت سیستمهای تخمین ریسک بانکها و مراکز اعتباری با افزایش چشمگیری مواجه خواهد شد. بیشتر شدن تعداد معیارها و افزایش تاثیر پارامترهای مهم زمینهساز این افزایش دقت هستند. پیشبینی میشود با توجه به تاثیر هوش مصنوعی و محاسبات دقیق سامانههای اعتبارسنجی، دقت تخمین ریسک با قوانین جدید اعتبارسنجی بانکی 1404 تا 89 درصد افزایش داشته باشد.
قوانین اعتبارسنجی بانکی 1404 برای اشخاص حقوقی
مطابق قوانین اعتبارسنجی بانکی 1404، اشخاص حقوقی شامل شرکتها، بانکها، کارخانهها و… نیز در سامانه اعتبارسنجی مورد سنجش قرار گرفته و نمره و رتبه اعتباری به آنها تعلق خواهد گرفت. بر این اساس، نمره اعتباری شرکتها با توجه به 76 پارامتر اعتبارسنجی بررسی خواهد شد. نتیجه کار، سیستمی مشابه با اشخاص حقیقی است که نمره بین 0 تا 900 و رتبه بین A تا E به اشخاص حقوقی اختصاص میدهد.
طبیعتا در این سیستم هم رتبه اعتباری E3 کمترین میزان پایبندی به تعهدات و بیشترین ریسک معامله را به کاربر گوشزد میکند و رتبه A1 بالاترین میزان پایبندی به تعهدات و کمترین ریسک معامله را مشخص مینماید. همانند آنچه برای اشخاص حقیقی گفتیم، مواردی برای اشخاص حقوقی نیز وجود دارد که میتواند صرف نظر از سایر پارامترها، رتبه شخص حقوقی را به پایینترین رتبه یعنی E3 تنزل دهد. این موارد را در ادامه بررسی خواهیم کرد.
- قرار داشتن در وضعیتهای معوق، مشکوک الوصول و سوخت شده در هنگام استعلام
- داشتن چک برگشتی رفع سو اثر نشده در هنگام استعلام
- داشتن بیش از 50 درصد بدهی به صاحبان سهام شرکت
- داشتن حکم یا درخواست اعلام ورشکستگی
- قرار داشتن در وضعیت «وصول و اجرای سازمان امور مالیاتی»
- داشتن 30 درصد تعهد ارزی رفع نشده
- قرار داشتن در لیست سیاه پولشویی مطابق با مرکز FIU
تغییرات قوانین اعتبارسنجی بانکی 1404 نسبت به قوانین سال قبل
با توجه به آنچه در مورد قوانین اعتبارسنجی بانکی 1404 مرتبط با اشخاص حقیقی و حقوقی مورد بررسی قرار دادیم، مهمترین موارد موجود در این قانون بود که در سالهای مختلف به مرور به این قوانین افزوده شده بود. در صورتی که بخواهیم مهمترین تغییرات این قانون در مقایسه با سالهای قبل در حوزه دریافت وام را عنوان کنیم، باید به سراغ موارد زیر برویم.
- طبق قوانین جدید اعتبارسنجی بانکی 1404، با تایید شورای پول و اعتبار امکان اعمال موارد خاص مرتبط با مسائل حاکمیتی و دادههای مرتبط با پولشویی در نمره و رتبه اعتباری افراد به قانون افزوده شده است.
- در قوانین اعتبارسنجی بانکی 1404، امکان رتبه بندی و نمره بندی اصناف در قانون گنجانده شده است.
- دادههای مربوط به صورت مالی شرکتهای بورسی به قانون جدید اعتبارسنجی اشخاص حقوقی اضافه شده است.
- مطابق پارامترهای جدید قانون اعتبارسنجی، بین شرکتهای کوچک و شرکتهای بزرگ تفاوتهای خاصی قائل شده که قانون را به سمت اجرای عدالت سوق میدهد.
- اشخاص حقیقی نیز با توجه به شغل و میزان تحصیلات اعتبارسنجی میشوند تا فرآیند اعتبارسنجی عادلانهتر انجام شود.
جمع بندی
اهمیت اعتبارسنجی در قوانین جدید 1404 نه فقط به بانکها و مراکز اعتباری بلکه به شرکتهای بیمه و مراکز فروش اقساطی کالا نیز گسترش یافته است. در این مقاله به بررسی جدیدترین دستورالعمل اعتبارسنجی اشخاص حقیقی و حقوقی مطابق با قوانین 1404 پرداختیم و مهمترین مواردی که میتوانند رتبه شخص را به کمترین حد ممکن یعنی رتبه E3 برسانند را عنوان نمودیم.
