از ۲۳ خرداد ۱۴۰۵ یک حمله سایبری به زیرساخت مشترک شرکت خدمات انفورماتیک، خدمات چهار بانک ملی، صادرات، تجارت و توسعه صادرات را مختل کرد. بر اساس اعلام بانک مرکزی هیچ دسترسی غیرمجاز به اطلاعات مشتریان و هیچ نشت دادهای رخ نداده و خدمات پایه کارتی بازگردانده شده است. این اختلال بهصورت موجی و چندمرحلهای تا اوایل تیر ادامه یافت و خدمات آنلاین در برخی بازهها ناپایدار ماند، اما تا ۲۵ تیر ۱۴۰۵ با اعلام رسمی وزیر امور اقتصادی و دارایی، اختلال بانکهای ملی و صادرات بهطور کامل برطرف و خدمات به وضعیت پایدار بازگشت.
در ادامه بهصورت کامل توضیح میدهیم چه اتفاقی افتاد، علت آن چه بود، کدام بانکها و کدام خدمات درگیر شدند، آخرین وضعیت رفع اختلال، و در زمان اختلال بانکی چه باید کرد.
چه اتفاقی افتاد؟ خط زمانی بحران
ماجرا یک رویداد یکروزه نبود، بلکه بهصورت موجی و چندمرحلهای ادامه پیدا کرد:
- ۲۳ خرداد ۱۴۰۵: صبح این روز بخشی از خدمات بانکهای ملی، تجارت، صادرات و توسعه صادرات با اختلال روبهرو شد. مشتریان در استفاده از همراهبانک و برخی خدمات الکترونیکی دچار مشکل شدند. شورای هماهنگی بانکها چند ساعت بعد با انتشار اطلاعیهای رسمی، علت را یک «حمله سایبری محدود» اعلام کرد.
- روزهای بعد: خدمات پایه مبتنی بر کارت با روشهای جایگزین بازگردانده شد، اما خدمات غیرحضوری ناپایدار ماند و کاربران از قطع و وصلهای مقطعی خبر دادند.
- ۲ تیر ۱۴۰۵: موج تازهای از اختلال بازگشت. شرکت خدمات انفورماتیک اعلام کرد برای پیشگیری از دسترسی غیرمجاز، خدمات مبتنی بر کارت بانکهای ملی، صادرات و تجارت را موقتاً از دسترس خارج کرده است.
- ۳ تیر ۱۴۰۵: شرکت خدمات انفورماتیک از رفع کامل اختلال خدمات کارتمحور و بازگشت بانکها به وضعیت عادی خبر داد.
- ۶ تیر ۱۴۰۵: بار دیگر خدمات کارتی بانکهای ملی و صادرات دچار اختلال شد. شرکت خدمات انفورماتیک توضیح داد این اختلال در امتداد آثار حمله پیشین و در جریان فرایند بازگردانی و پایدارسازی سامانهها رخ داده است.
- اواسط تا اواخر تیر ۱۴۰۵: بازیابی کر اصلی بانکها (از جمله روی بستر جایگزین «هور») و پایدارسازی ادامه یافت. در ۲۲ تیر بانک ملی خدمتدهی با بسترهای اصلی را از سر گرفت.
- ۲۵ تیر ۱۴۰۵: وزیر امور اقتصادی و دارایی اعلام کرد اختلال بانکهای ملی و صادرات بهطور کامل برطرف شده و سامانههای جایگزین برای مقابله با حملات احتمالی بعدی راهاندازی شدهاند.
به این ترتیب آنچه ابتدا یک قطعی کوتاه به نظر میرسید، به یک بحران چندهفتهای در شبکه پرداخت کشور تبدیل شد که تا اواخر تیر بهطور کامل مهار گردید.
علت اختلال چه بود؟
نقطهی مشترک هر چهار بانک یک چیز است: وابستگی به زیرساخت و هستهی خدماتی شرکت خدمات انفورماتیک. حمله به همین سایت پشتیبان و هستهی خدماتی انجام شده و این شرکت برای جلوگیری از درز اطلاعات، سامانه را موقتاً از مدار خارج کرده است. مدیرعامل شرکت خدمات انفورماتیک بعداً توضیح داد چندین موج حمله رخ داده و حمله از نوع پیشرفته و ماندگار (APT) بوده است. منشأ دقیق هنوز بهطور قطعی توسط مرکز افتا اعلام نشده، اما هیچ شواهدی از وجود «در پشتی» در تجهیزات تأیید نشد.
چند نکتهی فنی و ساختاری که این رویداد را مهم میکند:
- شرکت خدمات انفورماتیک وابسته به بانک مرکزی است و در ارائهی سامانههای شتاب و شاپرک هم نقش دارد. تمرکز خدمات حیاتی چند بانک بزرگ روی یک زیرساخت مشترک، یک نقطهی ضعف ساختاری ایجاد کرده است.
- سامانههای سراسری بینبانکی مانند شتاب و شاپرک آسیب ندیدهاند و بانک مرکزی تأکید کرده با ظرفیت کامل فعال هستند.
- دادهها از بین نرفته و قابل بازیابی بوده، هرچند فرآیند تحویل و پایدارسازی زمانبر بوده است.
کدام بانکها و کدام خدمات درگیر شدند؟
بانکهای اصلی درگیر، چهار بانکی هستند که خدماتشان روی زیرساخت شرکت خدمات انفورماتیک قرار دارد: بانک ملی، بانک صادرات، بانک تجارت و بانک توسعه صادرات.
خدمات تحت تأثیر شامل کارتخوانها (POS)، خودپردازها (ATM)، کارتبهکارت، همراهبانک و اینترنتبانک بوده است.
درباره بانک ملت: گزارشهایی از مشکل مقطعی منتشر شد، اما بانک ملت روی زیرساخت شرکت خدمات انفورماتیک نیست و اطلاعیههای رسمی، اختلال گسترده یا هک را رد کردهاند.
آیا اطلاعات و دارایی مشتریان لو رفت؟
پاسخ بر اساس اعلام رسمی منفی است: بانک مرکزی، شورای هماهنگی بانکها و شرکت خدمات انفورماتیک تأکید کردهاند هیچگونه آسیبی به اطلاعات مشتریان وارد نشده، تمام اطلاعات در دسترس بوده و هیچ دسترسی غیرمجازی رخ نداده است. قطع موقت خدمات دقیقاً برای حفاظت از دادهها انجام شده است. شایعات مربوط به کنترل بازار ارز و طلا نیز تکذیب شد.
آخرین وضعیت خدمات بانکی
جمعبندی گزارشها تا اوایل مرداد ۱۴۰۵ نشان میدهد بحران عبور کرده و پایداری برقرار شده است:
- خدمات کارتی و پایه: بهطور کامل برقرار و پایدار شدهاند.
- خدمات آنلاین: پس از اعلام رسمی ۲۵ تیر، به وضعیت عادی بازگشتهاند.
- انتقال وجه و سایر خدمات: مشکلات مقطعی پایا و تایماوتها رفع شدهاند.
- بانکهای پایدار: بانکهایی مانند ملت، پاسارگاد، سامان و دیگران از ابتدا عمدتاً پایدار بودند.
وزیر اقتصاد تأکید کرد سامانههای جایگزین برای افزایش تابآوری راهاندازی شدهاند.
در زمان اختلال بانکی چه کنیم؟
تا وقتی پایداری کامل برقرار شود (که اکنون برقرار است)، این نکات کاربردی کمککننده بود:
- برای خریدهای ضروری مقداری پول نقد همراه داشته باشید.
- اگر تراکنش در حالت معلق ماند، پیش از تکرار صبر کنید تا از برداشت مضاعف جلوگیری شود.
- از حساب بانکهای پایدار برای انتقالهای فوری استفاده کنید.
- اخبار را فقط از پایگاههای رسمی دنبال کنید.
- سقف برخی تراکنشها موقتاً افزایش یافته بود.
استعلامهای بانکی را غیرحضوری انجام دهید
این رویداد یکبار دیگر نشان داد دسترسی غیرحضوری و سریع به اطلاعات بانکی چقدر اهمیت دارد. سامانه استعلام نوین این امکان را فراهم میکند که بهصورت غیرحضوری و در کمترین زمان، استعلامهایی مانند موارد زیر را انجام دهید:
- استعلام شماره شبا و تبدیل کارت به شبا
- استعلام کارت بانکی و صاحب حساب
- استعلام چک برگشتی و وضعیت چک صیادی
این استعلامها جایگزین خدمات پرداخت بانکها نیستند و وابسته به وضعیت سامانههای مرجع هستند، اما در شرایط عادی به شما کمک میکنند بدون مراجعهی حضوری، اطلاعات لازم را بهسرعت دریافت کنید.
سوالات متداول
علت اصلی اختلال بانکها چه بود؟ حملهای سایبری به زیرساخت و هستهی خدماتی شرکت خدمات انفورماتیک که خدمات بانکهای ملی، صادرات، تجارت و توسعه صادرات را پشتیبانی میکند. این شرکت برای جلوگیری از درز اطلاعات، سامانه را موقتاً از مدار خارج کرد. حمله چندموجی و از نوع پیشرفته بوده است.
آیا اطلاعات حساب و کارت مشتریان لو رفت؟ خیر. بانک مرکزی و شورای هماهنگی بانکها اعلام کردهاند هیچ دسترسی غیرمجاز و هیچ نشت اطلاعاتی رخ نداده است.
کدام بانکها درگیر اختلال شدند؟ چهار بانک ملی، صادرات، تجارت و توسعه صادرات بانکهای اصلی درگیر بودند.
آیا بانک ملت هم هک شد؟ خیر. بانک ملت روی زیرساخت شرکت خدمات انفورماتیک نیست و اختلال گسترده یا هک رد شده است.
اختلال بانکها کی بهطور کامل رفع شد؟ خدمات پایه از تیر بهتدریج برقرار شد و طبق اعلام رسمی وزیر اقتصاد در ۲۵ تیر ۱۴۰۵، اختلال بانکهای ملی و صادرات بهطور کامل برطرف و پایدار گردید. سامانههای جایگزین نیز برای افزایش امنیت راهاندازی شدهاند.
